Bosch in Brussel en Antwerpen

 

Het afgelopen weekend was het zo ver. De tweede stop tijdens onze reis, de Tuin der Lusten achterna en nu trokken we naar onze Zuiderburen. Brussel stond donderdag 12 en zaterdag 14 mei op het programma. Een dag later, zondag 15 mei, volgde Antwerpen. Voor wie aanwezig was zullen de beelden die we hieronder laten zien mooie herinneringen oproepen. Voor wie er niet was zullen de beelden een goed beeld schetsen van de verschillende activiteiten die we daar hebben aangeboden in samenwerking met deBuren, de Nederlandse Ambassade in Brussel, de OLV- ter- Zavelkerk en Galerie het Vijfde Huis.

Brussel is in onze reis een sleutelplek die niet voor niets het middendeel van onze reis beslaat. 500 jaar geleden werd vanuit daar een groot deel van Europa bestuurd en werden werken van Bosch besteld voor paleizen aldaar, maar ook verspreid over de rest van Europa en gehangen in wat we nu monumenten noemen. In recente literatuur wordt Antwerpen genoemd als plaats waar vandaan de Tuin der Lusten naar Spanje is vervoerd. Antwerpen was in die tijd al een belangrijke handelsplaats en doorsluisplek en om die these te onderzoeken is ook Antwerpen opgenomen in onze reis. In het vervolg van dit blog laten we foto’s zien van de afgelopen dagen in zowel Brussel als Antwerpen. Bij elk beeld zullen we toelichten wie/wat er op staat en welke rol ze hebben gespeeld in onze zoektocht naar de Tuin der Lusten.

Donderdag 12 mei. Bosch-dag bij deBuren

20160512_140554

In de middag begonnen we de dag Bosch-dag met een lunch en lezing. De lunch bestond uit hartige taarten die waren geïnspireerd op de tijd dat Jheronimus Bosch leefde. Geen zoete hap maar smaakvolle en mooie ambachtelijke taarten. Tijdens het opeten hiervan was het de bedoeling dat Matthijs Ilsink een inspirerend verhaal zou houden over zijn werk dat gerelateerd is aan het Bosch Research and Conservation Project. Helaas hoorde we die ochtend dat hij wegens privéomstandigheden niet kon komen en is Jos Koldeweij hem komen vervangen. Koldeweij is hoofd van het onderzoeksprogramma en bleek meer dan een waardige vervanger. Het onderzoek richt zich op het mysterie van alle 25 nog bestaande schilderijen van Bosch. Vier jaar lang reisde het team de wereld over om zijn schilderijen in detail te onderzoeken en zo het mysterie te ontrafelen. Voor het eerst hebben we de kans door te dringen tot de onderste verflagen om zo een indruk te krijgen van het creatieve proces van de ‘duivelskunstenaar’. Koldeweij gebruikte in zijn lezing beelden van het onderzoek en toonde op die manier aan met welke bedoeling Bosch heeft geschilderd en hoe dat uit analyse van materiaal en schetsen blijkt. Met verschillende nieuwe technieken en moderne infrastructuur legde Koldeweij uit hoe Bosch over elk detail nadacht en dat dankzij het onderzoek nieuwe details zichtbaar zijn geworden die voorheen over het hoofd werden gezien. Hierdoor ontstaan bij sommige schilderijen nieuwe interpretaties of kunnen andere interpretaties van repliek worden gediend.

20160512-brussel-8058-0960
Xander Stroo van deBuren bespreekt het programma van donderdag 12 mei en wenst iedereen een smakelijke lunch toe en plezier bij de lezing (Foto: Sjon Brands)
20160512-brussel-8062-0960Koldeweij tijdens zijn lezing bij deBuren 12-5-2016 (Foto: Sjon Brands)

20160512_131621Publiek dat aandacht luistert naar het verhaal van Jos Koldeweij

20160512_140542

Pleij en de New Royal Flaminga Band, een unieke combinatie van verstrooiing

De Bosch-dag kreeg op donderdag om half 8 zijn vervolg. Herman Pleij zou met een lezing een compleet ander beeld op Jheronimus Bosch en de Tuin der Lusten schetsen dan we die middag hadden gehoord en na afloop van zijn lezing zou de New Royal Flaminga band de verstrooiing compleet maken met hun repertoire gebaseerd op werk van componisten uit die tijd.

De lezing van Pleij was getiteld: ‘Lachen om te leren”. Over de Schilderijen van Bosch als wapens tegen het kwaad. Kern van Pleij’s betoog is dat Bosch de kijkers uitdaagt om de getoonde verschrikkingen op zijn schilderijen van zich af te lachen. Dat kunnen ze in grote eensgezindheid doen, want eerst moet men raden naar de dubbele bodems waarop Bosch trakteert. Niets is eenduidig, alles wijst in diverse richtingen. En dat levert steeds weer nieuwe samenhangen op. Het oplossen van al die raadsels smeedt de kijkers aaneen en doet een bevrijdende lach des te harder opklinken. Want de angsten die Bosch zo grillig en onweerstaanbaar komisch vormgeeft, zijn als individu moeilijk te hanteren. Maar in een groepje kan men zich sterk genoeg voelen om het kwaad gezamenlijk te ridiculiseren. Pleij vertelde dit enorm bevlogen en gebruikte voorbeelden vol humor uit die tijd om de Tuin der Lusten in een geheel andere dimensie te plaatsen dan we s ‘middags van Koldeweij hoorde. Bijzonder om vanuit cultuur-historisch perspectief te onderzoeken welke rol en functie het schilderij had in die tijd. Zo waande je jezelf even 500 jaar terug in de tijd.

20160512-brussel-8245-0960Herman Pleij die bevlogen spreekt over Bosch en de Tuin der lusten in deBuren op 12-5-2016 (Foto: Sjon Brands)

Na Pleij was het de beurt aan het unieke trio de ‘New Royal Flaminga Band’. Het trio bestaande uit Eric van der Westen (contrabas), Martin Fondse (piano) en Jan Wirken (drums) nodigt op elke plek waar zij spelen een gastsolist uit. Dit keer was het de eer aan Mete Erker (Saxofoon). Waar Pleij de zaal al goed had opgewarmd met zijn gloedvolle betoog, daar zoog de New Royal Flaminga Band iedereen gelijk mee in haar hypnotiserende klanken. De nieuwe composities op het oude basismateriaal klonken tijdloos en kenden verschillende hoogtepunten in hun driekwartier durende concert.

newroyalfoamingaband-0960New Royal Flaminga Band in actie tijdens hun concert in deBuren op 12-5-2016 (Foto: Sjon Brands)

Zaterdag 14 mei, een hoogte- en dieptepunt in Brussel

De zaterdag begon met slecht nieuws. De wandeling door Brussel met hoogtepunten die gekoppeld waren aan Bosch genaamd ‘Sporen van Oranje’ kon geen doorgang vinden. Janny van Doorn, die de leiding heeft over deze wandelingen, bracht ons het slechte nieuws zelf en dat lag aan niet voorziene omstandigheden. Op het moment dat wij zouden gaan verzamelen om 15:00 voor de bijzondere en zeer aan te raden wandeling was een uur eerder de Gaypride van Brussel begonnen op dezelfde plek. Bijzonder spijtig, want de wandeling zou gedaan worden door veel geïnteresseerden. We communiceren nog of de wandeling op een ander tijdstip over gedaan kan worden, maar op we website http://www.sporenvanoranje.be kunt u zelf in ieder geval rondkijken voor informatie en eventueel reserveren.

Dan het hoogtepunt. Dat was het indrukwekkende concert van Cappella Pratensis om 20:00 in de Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Zavelkerk op de Grote Zavel in Brussel. Het polyfone ensemble Cappella Pratensis brengt polyfone muziek uit de tijd van Jheronimus Bosch ten gehore. Cappella Pratensis is gespecialiseerd in de muziek van polyfonisten uit de vijftiende en zestiende eeuw. Het ensemble brengt doorlopend uitvoeringen met eigenzinnige programma’s en originele interpretaties, die gebaseerd zijn op wetenschappelijk bronnenonderzoek. Voor Bosch y Bosco reden om hen uit te nodigen in de Zavelkerk. Deze plek is bijzonder omdat het vroeger één van de weinige plekken was waar de polyfonie ook daadwerkelijk gehoord kan zijn. De combinatie van locatie met Cappella Pratensis was dus een unieke ervaring voor zowel koor als publiek. Het werd meer dan dat. Het concert was een sublieme historische ervaring waarbij de toeschouwer terug in de tijd reisde. De zang raakte je diep en het is bijzonder knap van het ensemble dat het niveau ongekend hoog was gedurende het hele concert.

DSCN4192.JPG

Zondag 15 mei, Antwerpen als cruciale stop op weg naar Madrid

Na twee onvergetelijke dagen in Brussel was het op zondag 15 mei tijd om aan te leggen in Antwerpen. Reisde de ‘Tuin der Lusten’ via Antwerpen naar Spanje?
Waarschijnlijker dan men op het eerste gezicht zou denken. In de Antwerpse haven gingen in de 15e en 16e eeuw honderden kunstwerken de schepen op om zo de Spaanse Spaanse havens te bereiken. Het is dus zeer goed mogelijk dat de Tuin der Lusten via deze weg reisde. In onze reis langs de plekken waar Jheronimus Bosch’ Tuin der Lusten’ aanwezig was, volgt Bosch y Bosco deze hypothese dan ook en waren wij te gast bij Galerie het Vijfde Huis. Zowel om 11:00 als om 15:00 werd hetzelfde programma aangeboden. Dit programma bestond uit een lezing door Harry van den Berselaar: “Kunst van de Lage Landen naar Spanje – Bosch’ werk op transport”. Een muzikaal intermezzo door Maurice Leenaars en zijn flamencogitaar en een signeersessie van het boek “De ontvoerde Tuin” met schrijfster Lieve Bedeer. Ook was werk aanwezig van twee kunstenaars die hun inspiratie halen uit de Tuin der Lusten. Lieve Bedeer, die naast haar boek ook uitvergrote fragmenten van Bosch op paneel schildert, met de schildertechniek van Bosch. Sara Giménez (Madrid) toonde gepolychromeerde bronzen sculpturen. Na het programma kon maar één conclusie getrokken worden: Antwerpen was en is zeer geïnspireerd door Bosch en zijn Tuin der Lusten en daar ligt een historisch gegeven aan ten grondslag. Voor Bosch y Bosco reden genoeg om te spreken van een hele goede keuze om de stop in Antwerpen in de reis op te nemen.

20160515-antwerpen-8500-0960Maurice Leenaars speelt flamencogitaar in Galerij het Vijfde Huis Antwerpen 15-5-2016. Op de achtergrond de Blauwe en Rode Waterwigstaart van kunstenaar Sjon Brands die de gehele reis aanwezig waren in Brussel en Antwerpen. (Foto: Sjon Brands)

20160515-antwerpen-8515-0960Kunstenares en schrijfster Lieve Bedeer met Bosch y Bosco-leden Jan Wirken en Dorith van der Lee voor Galerij het Vijfde Huis in Antwerpen (Foto: Sjon Brands)

Ons drieluik in België is hiermee afgesloten. Wij pakken binnenkort onze koffers en vliegen eind mei en begin juni in etappes naar Madrid. De instrumenten van de New Royal Flaminga Band en de kunstwerken van Sjon Brands staan ook klaar voor transport. Het zal een hele onderneming zijn om alles op bestemming te krijgen maar dat komt vast goed. Op deze zelfde plek zullen we u hiervan op de hoogte houden. Madrid, de plek van El Bosco, zal spoedig kennismaken met Bosch y Bosco. We staan te trappelen van ongeduld omdat onze activiteiten in Brussel en Antwerpen naar meer smaken. Tot snel!

Namens Bosch y Bosco,
Jasper Molenaar

 

Openingsweekend Bosch y Bosco in woord en beeld

Artikel over de opening van de tentoonstelling ‘Dieren van Bosch’ in het Natuurmuseum Brabant en de reis die wij gaan maken. Sjon Brands leent drie vogels uit aan deze expositie en Jan Wirken spreekt over onze culturele estafette:

12957623_1147166541962725_8051987936548250206_o

Optreden New Royal Flamiga Band in Natuurmuseum Brabant20160401_133717

Vogels van Sjon Brands tussen de andere dieren van Bosch in het Natuurmuseum Brabant20160401_134212

20160401_134240

Bosch y Bosco op het KMA (Koninklijke Militaire Academie) terrein met lezing van Wim Klinkert, concert van Calefax en een receptie. 

20160401_152618
20160401_153102

New Royal Flaminga Band in actie tijdens concert in de Nieuwe Veste Breda

20160403_145517

Artikel over onze openingsprocessie in Den Bosch in het Brabants Dagblad:

http://www.bd.nl/regio/den-bosch-e-o/s-hertogenbosch/de-tuin-der-lusten-is-op-weg-naar-madrid-1.5881034

Artikel Stadsblad Breda (bladzijde 2-3) over het scholenproject waarbij basisschoolleerlingen kijkdozen hebben gemaakt en waarbij de Tuin der Lusten als inspiratie diende. Ook met aandacht lezing Jasper Molenaar over Bosch y Bosco in Breda en concert New Royal Flaminga Band:

http://hyperlocal.persgroep.nl/data/HSB/13/html5forwebkit.html?page=0

Filmpje openingsprocessie in Den Bosch:

De Vreemde Vogels zijn bijna Onderweg

Aanstaande zaterdag en zondag 2 en 3 april zijn er Vreemde Vogels te zien in de Stadsgalerij in Breda. Van 12:00 tot 17:00 zijn de vreemde vogels te bewonderen.

‘Vreemde|Vogels|Onderweg’ is een speelse tentoonstelling van veertien eigenzinnige vogels. Absurde beesten die onbekommerd de spot drijven met ons ‘arme’ mensen. Het zijn stuk voor stuk fantasierijke beelden opgebouwd uit gebruiksvoorwerpen en afvalmateriaal, toeters en veren, glazen ogen en koperen poten. Kortom, uit alles wat men op straat en in huis kan vinden. Het is een bos bonte karikaturen van ons menselijk bestaan.

“Als kunstenaar ben ik altijd al geboeid geweest door menselijke onvolkomenheden, laat ik maar zeggen door menselijke ondeugden. Dat is leuk, dat is humor, het goed bedoelen en er bitter weinig van maken. Kijk maar om je heen. Kijk maar naar vogels. Vogels die ons elke morgen wakker schreeuwen en die net als mensen volop kwetteren, vrolijk zingen, ruzie maken en elkaar proberen te verleiden. Zie dit jaar ook Jheronimus Bosch met zijn vlijmscherpe oog voor onze tekortkomingen.” En inderdaad, de vreemde vogels op deze tentoonstelling hebben iets stouts, het zijn vertederende, schijnbaar onschuldige wezens, die ons proberen te verleiden en ons verwijzen naar onze alledaagse eigenaardigheden, die het leven soms ingewikkeld, maar wel de moeite waard maken.

20160402-AFFICHE-BREDA.jpg

Hier volgt nog een korte impressie van de opbouw van deze ‘pop-up’ tentoonstelling:

DSCN4074.JPG
DSCN4079.JPGDSCN4076.JPG

Openingsprocessie

Volgende week vrijdag 1 april, met vertrek om 10:00 vanuit het Zwanenbroederhuis in S’-Hertogenbosch. De officiële aftrap van onze culturele reis die begint en eindigt in de stad van Jheronimus Bosch.

De openingsprocessie van Bosch y Bosco. Een betekenisvolle handeling met terugkerende symboliek binnen ons culturele uitwisselingsprogramma dat de reis volgt die het drieluik de ‘Tuin der Lusten’ van Jheronimus Bosch destijds heeft afgelegd. Op zoek naar de ziel van ‘El Bosco’.

 

route processie

Overpeinzing

Overpeinzing

Het Jheronimus Bosch-jaar is in volle gang. Hier lijkt geen ontkomen aan met alle aandacht die er voor Jheronimus Bosch is. Wij doen hier, op onze bescheiden en originele manier, ook aan mee. Maar wat maakt het dat deze kunstenaar nu zo in volle glorie word geëerd? Naast zijn tot de verbeelding sprekende werken zal er een slimme marketing achter schuilgaan die zorgt voor voldoende publiciteit en het is ook wel erg toevallig dat er dit jaar nog een nieuw werk is ‘ontdekt’, maar er zal op de achtergrond iets meespelen dat een breder publiek trekt. Hans den Hartog Jager schrijft in het NRC van zaterdag 6 februari 2016: “De gekte van Bosch is ongrijpbaar en blijft daarom juist tot de verbeelding spreken. Misschien is het daarom wel tijd voor een nieuwe Bosch: als de kunstenaar die ons herinnert aan de waarde van artistieke vrijheid. Want juist de vrijheid en de onvoorspelbaarheid die Bosch tot zo’n groot kunstenaar hebben gemaakt, staan de laatste jaren steeds meer onder druk, zowel binnen de kunstwereld als daarbuiten. Bosch was ongetwijfeld een buitenstaander, een eenling, net als alle kluizenaars die hij schilderde. En hij werd zo’n geweldige kunstenaar omdat hij zich, het zoals zijn kluizenaars, niet op andere gedachten liet brengen door de mores van zijn tijd, hoe driegend en verleidelijk de duivels ook waren. Zo bekeken is het werk van Bosch eigenlijk een groot pleidooi voor het koesteren van je eigen fantasie en idealen, voor de kracht om je eigen koers te varen – en zo’n pleidooi is, juist in een wereld waarin de hel steeds vaker gewoon op de tv is te zien, heel actueel.”

En juist daar zit onze overpeinzing. Met alle aandacht voor Van Gogh in 2015, Bosch in 2016 en Mondriaan in 2017 gaat veel geld en aandacht naar ‘oude meesters’. Bovendien zijn er onlangs ook nog eens twee Rembrandts aangekocht in samenwerking met Frankrijk. Is de hype rondom Bosch daarom niet juist een grote sta in de weg voor de ontdekking van een nieuwe Bosch? Moeten we niet een klein beetje waken voor een overkill? Moeten we niet zelf juist meer onze eigen fantasie en idealen volgen in plaats van alle aandacht schenken aan de ander?

Zoals Roos van der Lint op 24 februari schetst in de Groene Amsterdammer:”Als het gaat om kunst moeten er voortdurend keuzes worden gemaakt. Maar met het heersende sentiment moeten we niet gek opkijken wanneer – over nog eens vijfhonderd jaar – blijkt dat de nieuwste kunst opnieuw de grens overstak”. Het is geen vreemde gedachte. Een hedendaagse kunstenaar die in vrijheid en onvoorspelbaarheid ons op andere gedachten brengt en ons denken scherpt, maar die we dan pas over 500 jaar weer in het zonnetje zetten. Omdat we nu te druk zijn met het verleden en geen ruimte hebben voor onze bevlogen dromen..

Hoe zien jullie dit dilemma?

Aankondiging en uitnodiging

Wanneer we nu naar buiten kijken zien we regen, wind en zelfs vlokken sneeuw. Hoe anders zal dat zijn wanneer we onze reis starten. De zon zal schijnen. De vogels fluiten. De bloemen bloeien. Het contrast met nu zal al helemaal groot zijn in de maanden mei en juni, wanneer we de landgrens passeren en naar onze Zuiderburen en Zuidervrienden trekken: België en Spanje. Aldaar zullen we in samenwerking met onze partners ook de nodige Bosch-verwondering overbrengen.

Voor ons programma in Antwerpen is er nu vanuit Galerie Het Vijfde Huis een prachtige uitnodiging gemaakt met het programma dat zij binnen haar muren houdt en waar wij in mei onderdeel van uit maken. Steekt u met ons de grens over voor dit prachtige programma?

UItnodiging_SG_LB_mail-page-001UItnodiging_SG_LB_mail-page-002

Daarnaast hebben wij van Bosch y Bosco in de rand van de grote opening van de Bosch-tentoonstelling in ‘S-Hertogenbosch gesproken met de chef-conservator van het museum Lázaro Galdiano uit Madrid. Het Museo Lázaro Galdiano is een bij kenners geliefd museum in het centrum van de Spaanse hoofdstad. Het sfeervolle museum herbergt de kunstcollectie die door de Spaanse zakenman José Lázaro Galdiano bijeen werd gebracht. De collectie omvat diverse kunstwerken, met name schilderijen, uit de periode van de 4e eeuw voor Chistus tot medio 20e eeuw, voornamelijk uit Spanje. Ook zijn er stukken van Franse, Engelse, Duitse en Nederlandse meesters. Topstukken uit de collectie zijn werken van Francisco Goya, Jheronimus Bosch, El Greco, Murillo, Lucas Cranach, Claudio Coello, David Teniers de Jonge, Joshua Reynolds en Diego Velázquez. De collectie werd bijeengebracht door José Lázaro y Galdiano (1862 – 1947), een Spaanse uitgever, bibliofiel en kunstverzamelaar. Samen met zijn vrouw, de Argentijnse Paula Florido y Toledo (1856 – 1932) kocht hij vele kunstwerken aan en vormde zo een omvangrijke privécollectie.

Het museum heeft ook een werk van Bosch uitgeleend aan de blockbuster tentoonstelling die vanaf nu te bezoeken is in Den Bosch, namelijk ‘Meditaciones de San Juan Bautista’. De werken van Sjon Brands zullen in dit museum een tentoonstelling vormen in de maanden juni, juli, augustus én september 2016. Het gaat om vijf luchtschepen en acht vogels die zullen worden vervoerd in de grote houten constructies die u eerder al kon zien op deze weblog.

Tegelijk met de tentoonstelling in museum Lázaro Galdiano zal er een grote Bosch-tentoonstelling te bewonderen zijn in het verderop gelegen Museo Nacional del Prado. Mocht u dus nog niet weten waar u deze zomer of nazomer naar toe wilt, dan lijkt ons Madrid een uitstekende keuze!

Museo_Lázaro_Galdiano_(Madrid)_02
Lazaro Galdiano Museum, at 122 Calle de Serrano (street, Salamanca district) in Madrid (Spain).

 

 

De Tuin bevlogen. Status: aan ‘t pakken

Hier een kort bericht over de stand van zaken. Momenteel is het programma zo goed als rond en te zien op  www.boschybosco.org.

Deze website is onlangs van een update voorzien. Er staat per plaats wat we doen,waar we onze  activiteiten mogen houden en wie er allemaal te bewonderen zijn. Ontdek het programma door te navigeren op de website.

Daarnaast zijn we druk bezig met de publiciteit rondom onze activiteiten. Hier zal morgen, donderdag 4 februari, de aftrap voor worden gegeven. éenVandaag komt in Tilburg en Den Bosch filmen in het kader van de tentoonstelling in het Natuurmuseum Brabant. Hier zal vanaf april “de dieren van Jeroen Bosch” te bezoeken zijn. Twee leden van de initiatiefgroep Bosch y Bosco zullen hier hun licht over schijnen. Thijs Caspers zal geïnterviewd worden in het Jeroen BoschArtCentre en Sjon Brands in zijn atelier in Tilburg. Gaat u er dus eens  goed voor zitten of kijk het item na morgen terug. We zullen hier een link naar plaatsen op onze website en sociale kanalen.

Ook  zullen er nog voor april een aantal andere artikelen verschijnen over Bosch y Bosco, de reis die we gaan maken, de plekken die we aandoen en het programma i.s.m. de partners.

Voor nu even genoeg informatie. Wij zijn druk aan het pakken,  zowel in ons hoofd als fysiek. Zie hier een korte impressie. De immense luchtschepen van Sjon Brands moeten vervoerd worden!

20160201-ssg-inpakken-008520160202-ssg-opbouw-0143

Variaties op Bosch

2016: het Jeroen Boschjaar. Ons Jeroen Boschjaar. In april trappen wij als Bosch y Bosco onze reis af en wat dan volgt zal niets anders zijn dan een onvergetelijke reis. In dit blogpost willen we u wijzen op de verschillende kleinere activiteiten die we organiseren tijdens onze culturele estafette, maar ook het bredere programma weergeven. We hebben in vorige blogs aandacht gegeven aan een tweetal vaste pijlers, te weten Sjon Brands en de New Royal Flaminga Band. Nu is het tijd om een ander groot deel van het programma te introduceren dat bestaat uit activiteiten die per locatie verschillen en het grotere geheel een extra dimensie geven. Vanuit verschillende invalshoeken zal worden gekeken naar Jeroen Bosch en zijn ‘Tuin der Lusten’.

1 april, de aftrap

Zonder grappen en grollen zal 1 april voor ons een belangrijke dag worden die al tijden in onze agenda staat omcirkeld. In het stadscentrum van Den Bosch zal de openingsprocessie plaatsvinden. Verwacht een spektakel waarin de tijdsgeest van Jeroen Bosch zal worden getransformeerd naar nu. Op diezelfde dag word er in Tilburg een expositie geopend in het Natuurmuseum. Dit museum is samen met een aantal andere Brabantse musea aangesloten onder de noemer ‘Bosch Grand Tour’. Ieder museum heeft haar eigen unieke tentoonstelling en samen vormen ze een zeer brede visie op Jeroen Bosch en zijn werk. In het natuurmuseum in Tilburg zal vanaf 1 april de expositie ‘de dieren van Jeroen Bosch’ te zien zijn. Dit belooft een spektakel te worden voor de natuur- en cultuurliefhebber. Want dieren waren voor Bosch een bijzonder grote inspiratiebron en we zien dieren dan ook in veel van zijn werken terug. Thijs Caspers, aangesloten bij Bosch y Bosco, verzorgt op 1 april een lezing die in zal gaan op dit thema. Muzikaal zal dit alles nog eens extra ondersteunt worden door een optreden van de New Royal Flaminga Band.
Daarnaast zal ook op 1 april in Breda van alles te doen zijn rondom Jeroen Bosch. dhr.prof.dr. Wim Klinkert, hoogleraar militaire geschiedenis, in het bijzonder die van Nederland, zal een lezing geven op het kasteel van Breda, de bakermat van de Nassaus en ook wel bekend als de Koninklijke Militaire Academie. Die lezing zal zich richten op de tijdsgeest waarin Jeroen Bosch leefde en de rol die de Oranjes (Nassaus) gespeeld hebben destijds. Calefax rietkwartet verzorgt daar de muziek. Het ensemble bestaat uit vijf verschillende rietblazers. Ze spelen, zo omschrijven ze het zelf, ‘klassieke muziek met popmentaliteit’. Het is een ensemble van hoog niveau en zal op meerdere plekken tijdens de reis van zich doen laten horen.

In het weekend dat volgt, namelijk zaterdag 2 en zondag 3 april, blijft Bosch y Bosco in Breda. Sjon Brands zal zijn expositie luchtschepen voor het eerst tonen in de stadgalerij. Op zaterdag 2 april is er een concert in de Grote Kerk in Breda van het Nederlands Kamerkoor in samenwerking met Cappella Pratensis. Dat belooft een unieke samenwerking te zijn, want het is de wereldpremière van de Missa Unitatis onder leiding van de Britse dirigent Stephen Layton. Bovendien zal deze Missa Unitatis voor het eerst dubbelkorig worden uitgevoerd.

Op zondag 3 april heeft Bosch y Bosco met gepaste trots een mooie dag samengesteld in samenwerking met de Nieuwe Veste in Breda. Er is daar een programma voor basisschoolleerlingen georganiseerd door studenten van de NHTV en de Nieuwe Veste. Zo probeert Bosch y Bosco de diverse groepen scholieren en studenten samen te brengen en een wisselwerking op gang te brengen rond Jeroen Bosch en zijn werk. Daarnaast zal ook hier de muziekliefhebber getrakteerd worden op een concert van de New Royal Flaminga Band.

Met Bosch de grens over richting het zuiden

De eerste stad die we na het passeren van de grens aandoen is Brussel. Dit is een belangrijke stad gebleken voor Jeroen Bosch en zijn kunstwerken. Op donderdag 12 mei zal Matthijs Ilsink om 12:15 een lezing geven bij Vlaams/Nederlands kunst-en cultuurhuis DeBuren (dank aan Xander Stroo). Ilsink is universitair docent kunstgeschiedenis en nog wel belangrijker voor ons als Bosch y Bosco, hij is een échte Bosch-specialist. Het werk van Jheronimus Bosch lijkt als een rode draad door zijn wetenschappelijke carrière te lopen. Als assistent-conservator in het Boijmans van Beuningen Museum in Rotterdam werkte Matthijs Ilsink in 2001 mee aan een grote tentoonstelling over Jheronimus Bosch. Inmiddels is hij als curator van het Noordbrabants Museum betrokken bij een groot wetenschappelijk onderzoek naar de schilder. “Bosch is bij uitstek een kunstenaar die verbeeldingskracht aan technisch kunnen koppelt.” De lezing zal worden ondersteunt door beelden uit een NTR-documentaire.

Diezelfde dag zal Herman Pleij om 19:30 de Jheronimus-Boschlezing geven bij DeBuren. Pleij is emeritus hoogleraar historische Nederlandse letterkunde en gespecialiseerd in de literatuur van de Middeleeuwen. Een waar genoegen dat Pleij, een icoon in wetenschappelijk discours, daar de avond zal openen. Afsluitend zal er een concert van de New Royal Flaminga Band zijn.

Het weekend van 14 en 15 mei belooft ook weer een belangrijke stop van onze reis te worden. We hebben op zaterdag 14 mei in samenwerking met Janny van Doorn een rondleiding georganiseerd, genaamd ‘Sporen van Bosch en Oranje’. Hier zal een prominente rol weggelegd zijn voor de Nassaus. Zij zijn betreffende twee periodes aanwezig geweest in Brussel en daar zijn nog vele sporen van zichtbaar. Op de website http://www.sporenvanoranje.be staat het volgende te lezen: “De periode 1403-1567  betreft vooral Willem van Oranje, ook wel Willem de Zwijger genoemd, en zijn machtige voorvaderen. Voor deze periode wordt ook aandacht besteed aan zijn tijdgenoten zoals de graaf van Egmont, de graaf van Horne en zijn secretaris, Marnix van Sint-Aldegonde. Dit is ook de bloeitijd van het luisterrijke paleis van de Nassaus in Brussel, de Hof van Nassau. Hier leefde men op grote voet er werden gigantische diners georganiseerd.  Het paleis was bovendien een waar museum: het bezat een schilderijengalerij (met oa werk van Jeroen Bosch), een grote collectie wandtapijten en talloze kunstvoorwerpen”.

En als u na de rondleiding in Brussel blijft kunt u om 20:00 wederom genieten van een concert van de Cappella Pratensis in de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk. Zondag 15 mei trekt de caravaan verder richting Antwerpen. In Galerie het Vijfde Huis zal een lezing bij te wonen zijn van Harry van de Berselaar. Van de Berselaar gaat in op de ‘kunstroof’ van de Spanjaarden. Zij namen het werk van Jeroen Bosch mee richting Spanje, maar dat was in die tijd nog een lastige klus. Welke wegen namen die lieden richting huis en hoe vervoerden zij hun producten, inclusief de schilderijen van Bosch? Is via Antwerpen richting Brussel gereisd om alvorens naar Madrid te trekken? Van de Berselaar laat zijn licht hierop schijnen in de lezing getiteld: Brabantse kunst naar Spanje in de 15de en 16de eeuw, De Tuin der Lusten op weg.

In ‘Het vijfde Huis’ brengen ook Lieve Bedeer en Sara Giminéz hun variatie op ditzelfde thema. Zij onderzoeken de hypothese die Bosch y Bosco ook volgt, namelijk dat de haven van Antwerpen een belangrijke rol heeft gespeeld in het vervoeren van onder andere de Tuin der Lusten. Niet direct van Brussel naar Madrid, maar met Antwerpen als belangrijke stad ertussen. In Antwerpen was het werk van Jeroen Bosch bovendien erg geliefd. Bedeer en Giminéz zullen er hun expositie tonen. Bedeer zal kopieën tentoonstellen van uitvergrote fragmenten van de Tuin der Lusten. Hij schreef een historische roman over het transport van Jeroen Bosch’  meesterwerk met de titel ‘De ontvoerde Tuin’.  De Spaanse Giminéz zal haar bronzen ‘Bosco-beelden’ tentoonstellen: ‘ontmoetingen met Bosch’. Dit mooie programma bij onze zuiderburen danken we ook zeer zeker aan Sonja Huijgens van de Nederlandse Ambassade in Brussel. 

Bosch wordt Bosco

Als we België achter ons laten zal Spanje uiteindelijk onze eindbestemming zijn voordat we terugkeren richting Nederland. Het programma van Bosch y Bosco in Spanje is tot stand gekomen in samenwerking met Christel Coolen van de Nederlandse Ambassade in Spanje, Madrid.

Op woensdag 1 juni beginnen we in Madrid alwaar Harry van de Berselaar zijn lezing die hij in Antwerpen heeft gegeven vertaald naar de Spaanse context. De erfenis van de ZuiderNederlanders (de Brabanders) die in Spanje is achtergelaten staat centraal.

De expositie van Sjon Brands zal vanaf donderdag 2 juni te in het Museo Lázaro Galdiano te bewonderen zijn. In de dagen die volgen zullen zowel Calefax als de New Royal Flaminga Band een aantal keren optreden. Op zondag 5 juni sluit Bosch y Bosco haar Spaanse tour af met opnieuw een lezing van Matthijs Ilsink in het Instituto Cervantes / Carlos de Amberes / Madrid. Daar zal hij een zelfde soort verhaal houden vertellen als in mei in Nederland. Op 5 juni op het prachtig gelegen plein voor Museo Reina Sofia zal de New Royal Flaminga Band, die in de voetsporen treedt van het Spaanse hofkapel, voor de laatste keer hun ode brengen aan hetgeen ze hun bestaansrecht ontlenen (zie vorige blogpost).

Thuiskomen

Jeroen Bosch is opgegroeid in Den Bosch en als Bosch y Bosco konden we dan ook niet anders dan onze ontdekkingstocht eindigen op de plek waar hij zijn naam aan ontleend. We hebben in het weekend van vrijdag 28 oktober tot en met 30 oktober als finale een aantal bijzondere activiteiten gepland. Op vrijdag 28 oktober beginnen we om 20:00 in de grote zaal van de Verkadefabriek met de vertoning van een documentaire over de Bosch y Bosco – tour, gemaakt door het Lumineus filmgezelschap. Ook zal er in de grote zaal het eindconcert ‘Tuin der lusten’ van Calefax plaatsvinden.
Zondag 30 oktober zal er in het Jheronimus Bosch Art Centre om 11:00 een lezing plaatsvinden van Eric de Bruyn: ‘de vergeten beeldentaal’. Deze titel slaat natuurlijk op Jeroen Bosch en zijn ‘Tuin der Lusten’. Wat er allemaal vergeten is? Kom dat vooral horen en zien. Aansluitend zal het finaleconcert van de New Royal Flaminga Band te bewonderen zijn en zal vanaf dat moment tot het einde van het jaar de expositie rondom de luchtschepen van Sjon Brands te zien zijn in het Jheronimus Bosch Art Centre. De cirkel is dan helemaal rond. Onze reis sluiten we dan af, maar het project van Bosch y Bosco zal zeker niet daar eindigen. Jeroen Bosch en zijn werk zal tegen die tijd door Bosch y Bosco onderzocht zijn vanuit zoveel mogelijk verschillende invalshoeken. En u zult daar getuige van kunnen zijn. Komt u dus vooral naar één of meerdere activiteiten en volg ons vooral ook op Facebook, Twitter. Dit blog zal tijdens de reis indrukken geven van onze estafette. Volg ons, reis mee!

Namens Bosch y Bosco,
Jasper Molenaar.

Muzikale troon(op)volgers

Als men van plan is een culturele en kunstzinnige reis te maken, zoals we dat met Bosch y Bosco van plan zijn, speelt het verleden meer dan eens een rol. De route die bewandelt gaat worden, van Nederland naar Spanje en weer terug, zal vele sporen van Jheronimus Bosch blootleggen. Bosch zal vanzelfsprekend de hoofdrol vertolken in onze ontdekkingstocht, maar hij is zeker niet het enige onderzoeksmateriaal. Want bestudering van de tijdsgeest waarin Bosch leefde en de ontwikkelingen die toen plaatsvonden zijn van groot belang willen we een helder beeld schetsen van onze ervaringen met Jheronimus Bosch nu.

Reist u even een paar eeuwen mee terug in de tijd? Naar een tijd waarin koningen en keizers de machtigen der aarde waren. Zij vormden een elite en hielden het volk klein. Kunst en cultuur waren naast geloof één van de weinige plekken waar een gedeelde identiteit gevonden kon worden. Kunst en cultuur waren van belang als uitlaatklep van het volk, denk aan muziek, schilderkunst, literatuur en poëzie en ambachtelijk werk, en diende daarnaast ter vermaak van en voor de adel, keizers en koningen. Als we even naar het hier en nu reizen en kijken naar het Nederland anno 2015 ziet u nog steeds dat deze tradities bestaan met de Koningsspelen, voorheen Koninginnedag en andere parades en herdenkingen.

Bosch y Bosco in de voetsporen van de traditie
In de zestiende eeuw, dezelfde eeuw  als waarin Jeroen Bosch nog zeker een aantal jaar leefde en werkte, werd door de grote machthebber Keizer Karel V, ofwel Keizer Karel een hofkapel opgericht onder de naam “Capilla Flamenca”. Ter vermaak voor het Keizerlijke en Koninklijke hof werden tijden de erediensten (voornamelijk in de kerk) zangers, een organist, een paukenist en trompettisten opgeroepen. Voor speciale gelegenheden zouden ook nog andere instrumentenspelers worden uitgenodigd. Een ware estafette van muziek die per setting veranderde van samenstelling en muzikale inhoud.

Toen Keizer Karel afstand deed van de troon nam Koning Filips II het van hem over en maakte hij het hofkapel “Capilla Flamenca” nog belangrijker. Tijdens de vele reizen die Filips II maakte tussen de Lage Landen en Madrid moesten zij hem op de been houden, hem inspireren, hem tot rust brengen en hem vooral vermaken. Nu stappen we in het vliegtuig, een bus of een trein en zijn we zo op de bestemming waar we willen zijn. Een reis van Den Bosch naar Madrid toen of diezelfde reis nu… Het is een wereld van verschil.

Daarnaast waren er in de zestiende eeuw enorm veel oorlogen. Een reis was in die tijd verre van veilig en enige afleiding was dan ook zeer gewenst. Jeroen Bosch en zijn ‘Tuin der Lusten” spelen uiteindelijk in één van die oorlogen onbedoeld een belangrijke rol. Willem van Oranje kwam namens de lage Nederlanden in opstand tegen Koning Filips II. Ondanks dat de opstand van Willem redelijk succesvol was, leidde het wel tot de confiscatie van Bosch’ zijn belangwekkende werk dat hing in grote Adellijke huizen in Nederland. Het was een kunstroof van jewelste en de Spanjaarden zagen de waarde en de schoonheid van het werk van Bosch blijkbaar al snel. De Tuin der Lusten reisde destijds wellicht dus af naar Spanje onder begeleiding van de klanken van het hofkapel..

Nu, bijna 500 jaar na de oprichting van het bijzondere hofkapel, de dood van Jeroen Bosch en alle ontwikkelingen die zich in die tijd opstapelden met een ordinaire kunstroof van o.a. de ‘Tuin der Lusten’  tot besluit, presenteert Bosch y Bosco tijdens hun reis de ‘New Royal Flaminga Band’ . Zij volgen dezelfde weg als het oorspronkelijke hofkapel met als basismateriaal melodieën en harmonieën van componisten uit de tijd van Jheronimus Bosch (Johannes van Ockeghem / Jacob Obrech). Zonder koning weliswaar, maar wèl met gastsolisten uit iedere stad onderweg. Een traditie van muzikale estafette die door het “Capilla Flamenca” in gang is gezet en welke in ere wordt hersteld door de “New Royal Flaminga Band’. Het  basistrio van deze band bestaat uit Martin Fondse (piano), Eric van der Westen (contrabas) en Jan Wirken (drums). Het is de wederopstanding van een illuster reisgezelschap en kent om die reden een grote rol van betekenis in de reis van Bosch y Bosco. De muzikale troon(op)volgers zijn aanstaande.

Komt u luisteren naar deze muzikale tijdmachine?  De New Royal Flaminga Band treedt o.a. op in Den Bosch, Breda, Brussel, San Lorenzo en Madrid.20151204-nrfb 060-txt

20151204-nrfb 046

Een eerste kennismaking

Kunst, debat en experiment samenbrengen en koppelen aan Jeroen Bosch en zijn Tuin der Lusten. Dit motto nemen wij van Bosch y Bosco ter harte. We willen dit doen middels een reis die verschillende disciplines samenbrengt. Sommige producties zijn lokaal en andere producties reizen de hele weg mee. U kunt denken aan concerten, exposities maar ook workshops, lezingen een documentaire en stadswandelingen.

In dit blog willen we u de komende weken laten kennismaken met ons programma. Onze reis begint met een ‘processie’op 1 april 2016, geen grap, en eindigt op zondag 30 oktober 2016.

De eerste pijler van ons programma die we introduceren is het werk van de Tilburgse kunstenaar Sjon Brands. Zijn werk zal van stad tot stad meereizen en is een vast onderdeel van de reis. Wat kunt u verwachten?

Het begon bij Brands met de fascinatie voor vogels in zijn eigen tuin. Iedere morgen maakten zij hem wakker en ontstond er een waar schouwspel. Ze werken, kwetteren, bouwen nesten, ze verleiden en fluiten. Wat een drukte, het zijn net mensen, dacht Sjon. En hij legde de link met zijn andere grote passie, de kunsten. En om precies te zijn, de kunstenaars Breugel, Dali, Verlinde en niet in de laatste plaats, Jeroen Bosch.

De Tuin der lusten van Bosch zou zo onze achtertuin kunnen zijn. Wat een boel vogels bij elkaar. En wat zijn ze daar eigenlijk allemaal aan het doen? Als je goed kijkt zie je steeds weer iets meer. Welke functie hebben ze in het schilderij? En welke soorten herkennen we? Deze vragen zullen zeker een rol krijgen in ons programma, maar Sjon Brands besluit deze vragen om te zetten in zijn eigen kunstenaarschap. ‘Vreemde vogels’ zijn vanaf dat moment zijn inspiratie en hij bouwt deze vogels op uit afvalmateriaal, uit toeters, veren, glazen ogen en koperen poten. Ze praten met elkaar in vogelgeluiden, in mensentalen en muziek.

Deze vreemde vogels zijn inmiddels verder geëvolueerd. Het zijn immense luchtschepen geworden, grote dynamische vogels samengesteld uit diverse materialen. Ze zijn uit het surrealistische rariteitenkabinet van Jeroen Bosch gefladderd rechtstreeks in de expositieruimtes die Bosch y Bosco in samenwerking met de verschillende musea tot zijn beschikking heeft gekregen tijdens de reis.

Bij zowel Brands als Bosch speelt de fantasie een prominente rol. De luchtschepen zijn een weergave van een droom van het menselijke bestaan. Hier staan zowel deugd als ondeugd centraal. Ongetwijfeld zal bij uw bezoek de verbeelding geactiveerd worden. Het is een indrukwekkend geheel.